THẦN DƯỢC SÂM NAM NÚI DÀNH

Hoa sâm núi Dành.

Loài sâm quý hồi sinh

Qua nghiên cứu cho thấy, nhóm chất chính trong sâm núi dành là saponin, flavonoid (hoạt chất chống lão hóa) acid hữu cơ, acid amin. Hàm lượng saponin của sâm núi dành tương đương sâm Hàn Quốc, chỉ đứng sau sâm Ngọc Linh – một trong số những loài sâm quý hiếm và chất lượng nhất thế giới.

Núi Dành có tên chữ là Chung Sơn – núi Chuông, vì nhìn từ xa núi dành như một quả chuông nằm nghiêng. Tương truyền vào thời Nguyễn, mẹ vua Tự Đức bị lòa, có vị lương y dâng cho bà vị thuốc chế từ sâm núi Dành, sau đó bà khỏi bệnh, mắt sáng trở lại. Từ đó sâm núi Dành trở thành sản phẩm tiến Vua hàng năm.

Sách Đại Nam nhất thống chí, quyển 19 về tỉnh Bắc Ninh (Bắc Ninh và Bắc Giang ngày nay), trang 91 viết: Núi Chung Sơn ở xã Bảo Lộc, thuộc địa giới huyện Yên Thế, sản xuất sâm nam và cỏ thi (xã Bảo Lộc chính là xã Việt Lập ngày nay). Trang 173 lại viết: Sâm nam ở đỉnh núi Chung Sơn, huyện Yên Thế, da vàng, thịt chắc, khí vị đều tốt không như sâm sản xuất ở nơi khác, da trắng và nhiều nhớt. Theo dân gian, sâm núi dành có thể hỗ trợ điều trị một số bệnh thông thường.

Sâm núi Dành thuộc dạng dây leo, dễ khai thác, lại là loài quý hiếm, chính vì vậy hơn 40 năm (từ những năm 1970 đến 2010) sâm núi Dành gần như bị tuyệt diệt. Năm 2010, tại vườn của cụ Thân Văn Thành, thôn Đồng Sen, xã Việt Lập còn sót lại một gốc sâm đã trồng trên 60 năm. Cơ duyên sự tồn tại của gốc sâm này là: Cụ Thành có bà mẹ vợ giỏi nghề thuốc Nam, biết rõ giá trị của cây sâm núi Dành. Ngày đó con cái cụ Thành thường hay bị sài đẹn, mẹ vợ cụ lên núi Dành, tìm được một gốc sâm, rồi trồng tại vườn nhà cụ để làm thuốc, sử dụng cho mọi người trong gia đình…

Câu chuyện đã qua hơn nửa thế kỷ. Gốc sâm ngày ấy giờ đã bò lan ra hơn cả chục mét vuông. Gốc sâm này được cụ Thân Văn Thành truyền lại cho người con út là ông Thân Hải Đăng. Từ gốc sâm ở nhà ông Thân Hải Đăng, năm 2012, Trung tâm Khoa học Công nghệ và Môi trường huyện Tân Yên thực hiện đề tài: “Bảo tồn và nhân giống cây sâm núi Dành”. Năm 2015, Trung tâm Thực nghiệm sinh học nông nghiệp công nghệ cao (Viện di truyền nông nghiệp) thực hiện đề tài: “Nghiên cứu đánh giá bảo tồn nguồn gene cây sâm núi Dành phân bố trên địa bàn tỉnh Bắc Giang”. Cơ sở thực hiện là gốc sâm cổ được trồng tại vườn nhà ông Thân Hải Đăng.

Qua nghiên cứu cho thấy, nhóm chất chính trong sâm núi dành là saponin, flavonoid (hoạt chất chống lão hóa) acid hữu cơ, acid amin. Hàm lượng saponin của sâm núi dành tương đương sâm Hàn Quốc, chỉ đứng sau sâm Ngọc Linh – loài sâm quý hiếm và chất lượng nhất thế giới.

Nhằm phát triển vùng nguyên liệu cây dược liệu, phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Tân Yên đã có quy hoạch: ” Định hướng phát triển sản xuất cây dược liệu từ năm 2021 đến năm 2030″, trong đó có quy hoạch phát triển cây sâm núi Dành tại hai xã Liên Chung và Việt Lập. Kế hoạch năm 2022 huyện Tân Yên sẽ triển khai trồng khoảng 20 ha sâm núi Dành.

Năm 2017, Cục Sở hữu trí tuệ đưa sản phẩm cây sâm núi Dành vào diện bảo hộ và quản lý quyền sở hữu trí tuệ. Tháng 8/2021, Cục sở hữu trí tuệ đã cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý theo Quyết định số 3228/QĐ-SHTT ngày 02/8/2021 cho sản phẩm sâm núi Dành.

Huyện Tân Yên sẽ sớm ban hành và thực hiện tốt quy chế quản lý bảo hộ sản phẩm sâm núi Dành.

Công ty TNHH rượu dược liệu Cô Ba đã nghiên cứu và sản xuất thành công sản phẩm rượu Sâm Nam với củ Sâm Nam tươi ngâm với rượu nếp cái hoa vàng trên dây chuyền công nghệ chế biến hiện đại theo tiêu chuẩn Châu Âu.